Deze zomer stond de Rijn bij Lobith op het laagste punt ooit gemeten. Het landelijke neerslagtekort liep begin augustus op tot ruim 267 millimeter en Nederland zit inmiddels in een fase van feitelijk watertekort, niet alleen een dreigend tekort. Voor je tuin betekent dat twee dingen tegelijk: te weinig water in droge periodes en, als het eindelijk regent, vaak zoveel tegelijk dat het riool het niet aankan. Een sponstuin lost allebei op, en je hebt er geen grote verbouwing voor nodig.
Wat een sponstuin precies doet
Een sponstuin is in de kern simpel: je tuin vangt regenwater op zoals een spons, houdt het vast in de bodem en geeft het langzaam weer af aan planten en grondwater. Het tegenovergestelde is een verharde tuin met veel tegels, waar regenwater meteen wegstroomt naar het riool en er in een droge week niets meer over is om planten mee te redden.
Het principe komt niet uit de lucht vallen. Waterschappen passen dezelfde logica al jaren toe op grote schaal, met wadi's en waterbergingsgebieden. Thuis doe je in het klein wat zij op regionaal niveau doen: water vasthouden in plaats van het meteen kwijtraken. Rijkswaterstaat houdt de actuele droogtesituatie bij en laat zien hoe serieus het watertekort dit jaar is.
Ontharden is de eerste stap
Voordat je iets aanlegt, kijk je eerst naar wat er al ligt. Elke vierkante meter tegel die je vervangt door beplanting of half-verharding is winst. Je hoeft niet meteen je hele terras open te breken. Begin bij de randen: een border langs de schutting, een strook tussen terras en gazon, of de plek waar nu een verdwaalde border met siergrind ligt te niksen.
Kies voor halfverharding waar je toch iets stevigs nodig hebt, zoals een pad of parkeerplek. Grind, split of grasbetontegels laten water door de bodem zakken in plaats van het af te voeren. Grote, aaneengesloten tegelvlakken zijn precies het probleem dat je probeert op te lossen.
De opbouw onder de grond
Een sponstuin werkt met een gelaagde bodem. Onderin komt een laag waterbergend materiaal van minimaal 20 centimeter, bijvoorbeeld grind, lavasteen of gebroken puin. Die laag houdt water vast als een soort ondergrondse spons. Daarboven komt een laag vruchtbare grond van minstens 30 centimeter, waarin de wortels van je planten kunnen groeien.
Bij een bestaande tuin hoef je niet alles open te breken om dit te bereiken. Een paar verdiepte plantvakken of een ondiepe wadi, een lichte laagte in het gazon waar regenwater tijdelijk kan blijven staan, doet al veel. Zo'n laagte hoeft maar een paar centimeter dieper te liggen dan de rest van de tuin om effect te hebben.
Welke planten passen bij een sponstuin
Je zoekt planten die twee uitersten aankunnen: af en toe drassige voeten na een bui, en weken van droogte daartussen. Vaste planten als kattenkruid, siergrassen zoals pluimhortensia-achtige structuurplanten, en inheemse soorten zoals wilgenroosje en look-zonder-look zijn hier sterk in. Voor de nattere laagtes werkt moerasspirea goed, voor de drogere hogere delen kun je denken aan lavendel en salie.
Wil je je hele tuin op deze manier aanpakken? Lees dan ook ons artikel over een groene oase maken van je tuin, waarin we dieper ingaan op beplanting die tegen een stootje kan. En als je liever met een duidelijke stijl start, kijk dan bij onze uitleg over een mediterrane tuin in Nederland, die van nature al droogtebestendig is opgebouwd.
Regenwater slim opvangen en hergebruiken
Een sponstuin werkt nog beter in combinatie met een regenton of, als je ruimte hebt, een ondergrondse waterberging. Sluit de regenpijp van je dak aan op een ton met overloop naar de tuin, zodat overtollig water bij hevige regen alsnog de border in stroomt in plaats van het riool. Veel gemeentes geven nog steeds subsidie voor een regenton, dus check dat voordat je er een koopt.
Combineer dit met mulch: een laag houtsnippers of bladafval van een paar centimeter boven op de border houdt vocht vast in de grond en remt onkruid tegelijk af. Het is een van die kleine ingrepen die je in een middag doet en die je de rest van het seizoen minder hoeft te sproeien.
Waarom je hier nu al aan moet beginnen
Een sponstuin aanleggen is geen project dat je in één weekend afrondt, en dat is precies waarom je er nu mee moet starten in plaats van te wachten tot de volgende hittegolf. Begin klein: één border ontharden, één laagte aanleggen, één regenton aansluiten. Volgend jaar breid je uit. Tegen de tijd dat de zomer weer record na record breekt, heeft jouw tuin dan al geleerd om zichzelf te redden. Wil je 's avonds nog van je nieuwe border genieten? lees dan ook hoe je je tuin veilig en gezellig verlicht.