De zomeroogst is voorbij, maar je moestuin hoeft nog niet leeg te blijven staan tot het voorjaar. Oktober is namelijk hét moment om de laatste zaden van het jaar de grond in te krijgen. De bodem is nog warm genoeg om kieming op gang te brengen, terwijl de koelere nachten juist zorgen voor stevige, smaakvolle groenten. Wie nu handelt, oogst met de feestdagen zijn eigen veldsla, spinazie of tuinbonen.
Veel tuinbezitters ruimen hun moestuin op zodra de tomaten en courgettes zijn uitgebloeid, terwijl dit juist het beginpunt is van een tweede, kleinere oogstronde. Je hebt er geen kas voor nodig. Een koude bak, een stuk vliesdoek of gewoon een beschutte plek tegen de gevel is vaak al genoeg.
Waarom de grond in oktober nog perfect is om te zaaien
De bodemtemperatuur ligt in oktober meestal nog rond de 10 tot 15 graden, ruim voldoende voor de meeste winterharde groenten om te kiemen. Tegelijk vallen de nachten frisser uit, wat plantjes compacter en steviger laat groeien dan in de volle zomerhitte. Zaai je te vroeg, dan schiet alles meteen door. Zaai je nu, dan bouwt de plant eerst een goed wortelgestel op voordat de vorst toeslaat.
Let wel op de grond zelf. Na een natte september kan de bovenste laag verslempt zijn. Werk hem losjes los met een schoffel en meng er wat compost door, zodat het zaad niet wegspoelt bij de eerstvolgende regenbui.
Veldsla, winterpostelein en spinazie voor de koude bak
Veldsla is de klassieker van het najaar en met reden: het kiemt snel, vraagt weinig onderhoud en verdraagt behoorlijk wat kou. Op de Wikipedia-pagina over veldsla staat dat de plant temperaturen tot ver onder het vriespunt kan doorstaan, wat verklaart waarom je hem in december nog vers uit de tuin kunt plukken. Zaai in oktober rechtstreeks in de volle grond of in een koude bak en je oogst binnen zes tot acht weken.
Winterpostelein en winterspinazie kun je in dezelfde week erbij zaaien. Beide groeien langzamer naarmate de dagen korter worden, maar stoppen niet helemaal met groeien zoals veel mensen denken. Een dun laagje vliesdoek over de bak houdt de vorst uit de bladeren en de smaak blijft mild.
Wil je je moestuin het hele seizoen door productief houden? Kijk dan ook eens naar hoe je een sponstuin aanlegt, want een bodem die water goed vasthoudt in de zomer, is in oktober ook precies wat je zaailingen nodig hebben.
Knoflook is de enige bol die nu de grond in moet
Terwijl bloembollen pas in november aan de beurt zijn, wil knoflook juist nu al geplant worden. Splits een gezonde bol in tenen en zet die met de punt naar boven zo'n vijf centimeter diep in de grond, op zo'n vijftien centimeter afstand van elkaar. De winterkou is geen probleem, sterker nog: knoflook heeft die kou-periode nodig om in het voorjaar goed door te groeien. Plant je pas in maart, dan blijven de bollen kleiner en is de opbrengst merkbaar lager.
Kies bij voorkeur biologische knoflook uit de supermarkt of van een tuincentrum. Import-knoflook uit warmere klimaten is vaak niet aangepast aan Nederlandse winters en levert een teleurstellende oogst op.
Tuinbonen zaaien voor een vroege voorjaarsoogst
Een minder bekende, maar effectieve truc: zaai nu al een rij tuinbonen. De planten kiemen nog voor de vorst en overwinteren als kleine, stevige scheutjes. Zodra het voorjaar begint, lopen ze meteen door en oogst je vier tot zes weken eerder dan bij een voorjaarszaai. Kies een beschutte plek uit de wind, want jonge tuinbonen kunnen omwaaien voordat de wortels stevig genoeg zijn.
Dek de rij na het zaaien af met een laagje stro of bladeren. Dat houdt niet alleen de vorst tegen, maar voorkomt ook dat vogels de net gezaaide bonen uit de grond pikken, iets wat in oktober vaker gebeurt dan je zou denken.
Een koude bak improviseren zonder kas
Je hebt voor dit alles geen glazen kas nodig. Een simpele houten bak met een oud raam erop, of een boog van pvc-buis met vliesdoek eroverheen, doet al genoeg. Belangrijk is ventilatie: op zachte dagen boven de tien graden zet je de bak even open, anders slaat de vochtigheid neer en ontstaat schimmel. Gebruik nooit gewoon plastic folie zonder luchtgaten, want dat werkt averechts en verrot je zaailingen sneller dan de vorst zelf zou doen.
Heb je geen ruimte voor een bak, dan werkt ook een pot op een beschutte plek tegen de zuidgevel prima voor veldsla of postelein. De opbrengst is kleiner, maar voor een handje verse blaadjes bij de winterstamppot is het meer dan genoeg.
Ben je toch meer van het decoratieve dan het eetbare? Dan is dit ook het moment om je tuin om te vormen tot een groene oase voor volgend jaar, met vaste planten die je nu al kunt inplanten voordat de grond te koud wordt. En check ook deze veelgemaakte fouten bij het herfstklaar maken van je tuin voor je verder aan de slag gaat, zodat je moestuinbedje niet verzuipt in regenwater.
Dit zet je dit weekend nog in de grond
Wacht niet tot november, want dan is de bodemtemperatuur al te ver gezakt voor een goede kieming. Zet dit weekend een rij veldsla en winterpostelein in de koude bak, plant de knoflooktenen op hun plek en zaai, als je er ruimte voor hebt, een rij tuinbonen tegen een beschutte muur. Over zes tot acht weken pluk je de eerste blaadjes, en met de kerstdagen serveer je groenten die letterlijk uit eigen tuin komen in plaats van uit de supermarkt.